Olav Torheim: Oppretta sida med «I 1898 sette Kyrkje- og undervisingsdepartementet ned ei rettskrivingsnemnd for landsmålet, med di det var turvande med ein fast skrivemåte når det vart teki i bruk i…»

2020-04-13T14:59:08Z

Oppretta sida med «I 1898 sette Kyrkje- og undervisingsdepartementet ned ei rettskrivingsnemnd for landsmålet, med di det var turvande med ein fast skrivemåte når det vart teki i bruk i…»

Ny side

I 1898 sette [[Kyrkje- og undervisingsdepartementet]] ned ei rettskrivingsnemnd for landsmålet, med di det var turvande med ein fast skrivemåte når det vart teki i bruk i skulen. Nemndi fekk tri medlemir: folkehøgskulestyrar [[Marius Hægstad]], [[Arne Garborg]] og [[Rasmus Flo]], bladstyrar for det nye tidsskriftet ''[[Syn og Segn]]''. Nemndi samdest um alt so nær som endingsverket. Hægstad heldt fast på Aasen-normalen med nokre tiljenkingar.
Flo og Garborg la fram ein normal som bygde på fjellbygdmåli på [[Austlandet]], [[midlandsmål]]i dei kallar, og denne normalen gjeng difor under namnet '''midlandsnormalen'''. Framum alt var det målet i Vest-[[Telemark]], «[[Folkevisor|folkevisem]]ålet», som låg til grunn. I «Framlegg til skrivereglar for landsmaale i skularne» (1899) skreiv Flo:

:«Um nokon vilde meine at desse brigdi likevel er nye og urøynde i den norske bokheimen, so er ikkje de heller so. Dei er tvert um dei eldste aa rekne for, eldre og tidlegare røynde i skrift enn andre norske maalformir. I Landstads folkevisur vil ein finne deim alle saman. Og baade i desse og i all den rike maalskatt i same leid som er samla og utgjevin, vert dei vel i hovudsaki standande gjenom alle tidir. Her hev me daa de mest sjølvvaksne, aa kalle, i norsk bokrike aa byggje paa.»

Det kom til den skipnaden i 1901 at «[[Hægstadnormalen]]» skulde vera offisiell landsmålsrettskriving i skule og styringsverk, men midlandsnormalen skulde vera sideform, å nytte for dei skulane som vilde.
Flo skreiv um denne ordningi i ''[[Den 17de Mai]]'', 20.07.1901:

:«so lengi ikkje heile lande hev valt maalform, og so lengi de i bokheimen er strid um skrivemaaten, so bør ikkje skulestyre paa fyrihand slaa vestlandsformi fast anna enn til rettleiding. De kunde i de heile vera ymist vori aa stelle seg so, at midland og austland og nordanfjelskt hadde berre de eine vale: norskdanskt eller vestlands-norskt. Um ikkje midlandsformi vaar duger til anna, so vil ho staa der og vise, at de ikkje er meiningi aa slaa noko fast til landsmaal, fyrr lande i det heile hev havt tilføre til aa velja.»

Kjende skrivarar som hev nytta midlandsnormalen er: [[Arne Garborg]] (hans «Skriftir i samling» kom umskrivne til denne normalen), [[Steinar Schjøtt]] ([[Heimskringla|Snorre]]-umsetjingi 1900), [[Olav Aukrust]], [[Alexander Seippel]], [[Ivar Kleiven]]. Mange hev au blanda inn drag frå midlandsnormalen i andre normalar.

Målbrigdet i 1917 tok utgangspunkt i Hægstadnormalen, og nemnde ikkje midlandsnormalen, som soleis aldri vart offisielt avskìpa.

== Bøygjingsverket ==

=== Namnord ===

{| rules=all style="text-align: left; border: 1px solid darkgray;" cellpadding=3
! rowspan="3" |
! colspan="4" style="text-align: center;" | '''Namnord i klassiskt midlandsmål'''
|-
! colspan="2" style="text-align: center;" | '''eintal'''
! colspan="2" style="text-align: center;" | '''mangtal'''
|-
! colspan="1" style="text-align: center;" | '''ubd.'''
! colspan="1" style="text-align: center;" | '''bd.'''
! colspan="1" style="text-align: center;" | '''ubd.'''
! colspan="1" style="text-align: center;" | '''bd.'''
|-
| '''hannkyn''' || hest || hesten || hestar || hestane
|-
| ''(i/u-stomnar)'' || kvist || kvisten || kvistir || kvistine
|-
| '''sterke hokyn''' || sol || soli || solir || soline
|-
| ''(ō-stomnar)'' || elv || elvi || elvar || elvane
|-
| ''(medljod-stomnar)'' || bok || boki || bøkar || bøkane
|-
| '''linne hokyn''' || vise || visa || visur ||visune
|-
| ''(jamvektord)'' || viku || viko || vikur || vikune
|-
| '''sterke inkjekyn''' || land || lande || land || landi
|-
| '''linne inkjekyn''' || auga || auga || augu || augo
|}

Legg merke til [[jamvekt]]formine av hokyn på ''-u'' i ubundi form eintal; derimot var det ikkje jamvektformir i hannkyn. Endingi ''-ur'' vart nytta av mange som ikkje skreiv beint etter midlandsnormalen au. Med kvart tok Garborg til å skrive ''stum t'' i ''-et'' i inkjekyn.

=== Gjerningsord ===

Det var [[kløyvd infinitiv|kløyvd nemneform]], soleis å ''tala'', men å ''kaste''.

=== Lagord ===

Ein ''slitin'' hest, ei ''sliti'' merr, eit ''sliti'' hus, ''slitne'' folk.

=== Andre ordformir ===

''Fyri'', ''yvi'', ''lengi'', ''-il'' i ord som ''tistil''.

[[Kategori:Nynorsk]]
[[Kategori:Høgnorsk]]

Midlandsnormalen - Endringshistorikk

Olav Torheim: Oppretta sida med «I 1898 sette Kyrkje- og undervisingsdepartementet ned ei rettskrivingsnemnd for landsmålet, med di det var turvande med ein fast skrivemåte når det vart teki i bruk i…»