Høgnorskdagane:Mannjamning millom høgnorskt og norrønt - Endringshistorikk

Olav Torheim på 17. april 2020 kl. 07:56

2020-04-17T07:56:03Z

Olav Torheim på 16. april 2020 kl. 18:20

2020-04-16T18:20:02Z

Olav Torheim på 16. april 2020 kl. 18:19

2020-04-16T18:19:00Z

Olav Torheim: Oppretta sida med « Kategori:Høgnorskdagane»

2020-04-16T17:39:36Z

Oppretta sida med « Kategori:Høgnorskdagane»

Ny side

[[Kategori:Høgnorskdagane]]

← Eldre versjon		Versjonen frå 17. april 2020 kl. 07:56
Line 1:		Line 1:
−	<p>Av Terje Torgilstveit</p>	+	<p><b>Av Terje Torgilstveit</b></p>

	<P>Eg vil av skjønelege grunnar berre sjå på einskilde luter av måli i samanlikningi. Difor er det nok mykje eg ikkje fær teke med. </P>		<P>Eg vil av skjønelege grunnar berre sjå på einskilde luter av måli i samanlikningi. Difor er det nok mykje eg ikkje fær teke med. </P>

@@ Line 16: / Line 16: @@
 <P>Me nyttar ei verbform der norr&oslash;nt nytta seks! </P>
 <P><h4>Kasus:</h4>I millomnorsk tid gjekk kasusb&oslash;ygningi i uppl&oslash;ysing, likevel var det i nokre dialektar fleire restar av dativ enn dei Aasen slepte inn. Deim og honom, hev jo motstykke i riksm&aring;l; dem og ham. N&aring;r det gjeld genitiv var det &ograve;g dialektar med betre haldne og meir av b&oslash;ygde former, enn dei som er slepte inn i det h&oslash;gnorske skriftm&aring;let.</P>
-<P><h4>Substantiv:</h4><b><i>I-forma i hokj&oslash;nn:</b></i></P>
+<P><h4>Substantiv:</h4></p>
 <P>I-forma er ein m&aring;te &aring; nedteikna eit skilje me finn i nokre dialektar, millom til d&oslash;mes sol&aelig; og visa / sola og viso.</P>
 <P>Eg hev sett at i-former, bundi form av hokj&oslash;nns substantiv, vert kalla sterke. Dette er tull, avdi skilnaden mellom sterk og linn b&oslash;ying av hokj&oslash;nns substantiv, berre gjeld i norr&oslash;nt. Der det er eit skilje millom f&aring;e og mange b&oslash;ygningsformer.</P>

← Eldre versjon		Versjonen frå 16. april 2020 kl. 18:19
Line 1:		Line 1:
		+	<p>Av Terje Torgilstveit</p>

		+	<P>Eg vil av skjønelege grunnar berre sjå på einskilde luter av måli i samanlikningi. Difor er det nok mykje eg ikkje fær teke med. </P>
		+	<P>Aasen skriftfeste ein ny-norsk normal. Berre i dette ligg eit stort steg burt frå norrønt, men i denne skriftfestingi gjorde han óg eigne val, på godt og vondt. Um de les Indrebø si Norsk Målsoga, so vil de sjå at sjølv han ikkje alltid var like glad i Aasen sine val.</P>
		+	<P><h4>Verbi:</h4>
		+	Høgnorsk; -a i alle infinitivsformer av verbet, som i norrønt. Ikkje noko tull med -e infinitiv eller kløyvd infinitiv.</P>
		+	<P>Elles er det store skilnadar, p.g.a av nedbrytingi av person- og modus bøygningi av verbi. For å visa kor nedbrote t.d. personbøygningi hev vorte, vil eg nytta verbet å vera, i presens(notid):</P>
		+	<P><b>sg.</b></P>
		+	<P>1.pers em - eg er</P>
		+	<P>2.pers ert - du er</P>
		+	<P>3.pers er - han/ho er</P>
		+	<P><b>pl.</b></P>
		+	<P>1.pers erum - me er</P>
		+	<P>2.pers eruð - de er</P>
		+	<P>3.pers eru - dei er</P>
		+	<P>Me nyttar ei verbform der norrønt nytta seks! </P>
		+	<P><h4>Kasus:</h4>I millomnorsk tid gjekk kasusbøygningi i uppløysing, likevel var det i nokre dialektar fleire restar av dativ enn dei Aasen slepte inn. Deim og honom, hev jo motstykke i riksmål; dem og ham. Når det gjeld genitiv var det òg dialektar med betre haldne og meir av bøygde former, enn dei som er slepte inn i det høgnorske skriftmålet.</P>
		+	<P><h4>Substantiv:</h4><b><i>I-forma i hokjønn:</b></i></P>
		+	<P>I-forma er ein måte å nedteikna eit skilje me finn i nokre dialektar, millom til dømes solæ og visa / sola og viso.</P>
		+	<P>Eg hev sett at i-former, bundi form av hokjønns substantiv, vert kalla sterke. Dette er tull, avdi skilnaden mellom sterk og linn bøying av hokjønns substantiv, berre gjeld i norrønt. Der det er eit skilje millom fåe og mange bøygningsformer.</P>
		+	<P>-Sterk bøying m/bunden form:</P>
		+	<P>Her kunde fleire stamme-typar vore valde, men eg hev teke eit døme frå ó-stammane.</P>
		+	<P>Mynster; mQn, man/faks.</P>
		+	<P><i>Eintal: N mQn + in = mQnin</i></P>
		+	<P> A manar + innar = manarinnar</P>
		+	<P> G mQn + inni = mQninni</P>
		+	<P> D mQn + ina = mQnina</P>
		+	<P><i>Fleirtal: N manar + inar = manarnar (bortfall av i)</i></P>
		+	<P> A mana + inna = mananna (bortfall av i pga av a)</P>
		+	<P> G mQnum+ inum = mQnunum</P>
		+	<P> D manar + inar = manarnar</P>
		+	<P>-Linn bøygning m/bundi form:</P>
		+	<P>Mynster; saga.</P>
		+	<P>(Dette mynsteret gjeld hovudsakleg urnordiske ón-, wón-, jón- og ijón-stammar.)</P>
		+	<P><i>Eintal: N saga + in = sagan (bortfall av i pga a)</i></P>
		+	<P> A sQgu + innar = sQgunnar</P>
		+	<P> G sQgu + inni = sQgunni</P>
		+	<P> D sQgu + ina = sQguna</P>
		+	<P><i>Fleirtal: N sQgur +</i></P>
		+	<P> A sagna + O.S.B.</P>
		+	<P> G sQgum +</P>
		+	<P> D sQgur +</P>
		+	<P>Sams for dei andre nordiske måli er at dei hev halde på -n i hokjønn óg. Aasen ville ikkje det, avdi han var redd for danske tilstandar:</P>
		+	<P>Dansk, 2 kjønn, bestemt form: Drengen, pigen og huset.</P>
		+	<P>Men i t.d. svensk hev dei utljodane -n, og hev likevel halde på hokjønnet:</P>
		+	<P>Svensk, 3 kjønn, bestemt form: Pojken, men flickan og huset.</P>
		+	<P>Endingsvokalar:</P>
		+	<P>I gamalnorsk ofte: a, e og o/u(ofte vokalharmoni).</P>
		+	<P>Gamalislandsk: a, i og o(eldre?)/u(yngre?).</P>
		+	<P>I norrønt, ikkje noko kjønns-skilje millom i og e: armrinn og mQnin / (gamalnorsk:) armrenn og mQnen. Men der er det skapt eit skilje i høgnorsk: mannen mot soli.</P>
		+	<P><h4>Umljod:</h4>Eit kjenneteikn på vestnordisk er at omljodane hev verka sterkare enn i austnordisk. I dette høve hev høgnorsk halde betre på omljodsvokalane. Døme: gåve mot gave.</P>
		+	<P>Høgnorsk hev òg halde på det gamle skiftet millom ikkje-omlydt eintal, døme barn, og omlydt fleirtal, døme born.</P>
		+	<P><h4>Ordtilfanget:</h4>· Dei høgnorske/ny-norske ordi er tufta på norrøn grunn, og ein hev prøvt å luka ut millom anna lågtysken. Men óg andre framandord, der me sjølve hev gode ord. Kor flink ein har vore med å halda oppe ordi, kann de sjå sjølve med å fyrst slå upp i norrøn-orboki, og deretter slå opp i den ny-(/høg-)norske.</P>

	[[Kategori:Høgnorskdagane]]		[[Kategori:Høgnorskdagane]]