http://sambandet.no/wiki/index.php?action=history&feed=atom&title=Gr%C3%A6skt_m%C3%A5l 2026-05-01T03:55:32Z Endringshistorikk for denne sida på wikien MediaWiki 1.29.0 http://sambandet.no/wiki/index.php?title=Gr%C3%A6skt_m%C3%A5l&diff=185&oldid=prev 2020-04-13T12:29:43Z

<p>Oppretta sida med «&#039;&#039;&#039;Græsk&#039;&#039;&#039; er ei eigi grein av <a href="/wiki/index.php?title=Indoeuropeiske_m%C3%A5l&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Indoeuropeiske mål (sida finst ikkje)">indoeuropeiske</a> <a href="/wiki/index.php?title=M%C3%A5l&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Mål (sida finst ikkje)">mål</a>. == Målsoga == *Bronsealder - <a href="/wiki/index.php?title=1100&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="1100 (sida finst ikkje)">1100</a> f.Kr. *Jarnalder <a href="/wiki/index.php?title=1100&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="1100 (sida finst ikkje)">1100</a> f.Kr. - <a href="/wiki/index.php?title=700&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="700 (sida finst ikkje)">700</a> f.Kr. *A…»</p> <p><b>Ny side</b></p><div>'''Græsk''' er ei eigi grein av [[Indoeuropeiske mål|indoeuropeiske]] [[mål]].<br /> <br /> == Målsoga ==<br /> <br /> *Bronsealder - [[1100]] f.Kr.<br /> *Jarnalder [[1100]] f.Kr. - [[700]] f.Kr.<br /> *Antikken [[700]] f.Kr. - [[600]] e.Kr.<br /> **Arkaisk [[700]] f.Kr. - [[480]] f.Kr.<br /> **Klassisk [[480]] f.Kr. - [[333]] f.Kr.<br /> **Etterklassisk [[333]] f.Kr. - [[600]] e.Kr.<br /> *Bysantinsk tid [[600]] e.Kr. - [[1453]] e.Kr.<br /> *Nygræsk<br /> <br /> ==Græsk fyre antikken==<br /> <br /> Dei mykenske grækarane var dei fyrste græsktalande som kom til det græske fastlandet, kring 2000 f.Kr. Dei breidde seg sidan til øyane umkring og vestkysten av Millom-Asia. Dei ulike fyrrgræske måli er med ei samnemning kalla egeisk. Mange ord er lånte inn i græsk frå egeisk, som ein enno sér i stadnamn (Korinthos, Athenê o.a.).<br /> <br /> Den mykenske græsken (sein bronsealder) er den eldste græsken som me hev skriftlege kjeldor frå. Vitnemål hev me berre i brotstykke, etter innskrifter på leirtavlor frå utgravingar i Knossos på [[Kreta]] og i Pylos på [[Peloponnes]]. Dei er skrivne med stavingsskrift, kalla [[linear B]]. Dei er tidfeste til kring 1200 f.Kr. Kring 1100 f.Kr. kom store umskifte i Grækland. I 1150 f. Kr. vart den sidste mykenske borgi øydelagd. Sidan fylgde utvandringar og nedgangstid, kalla [[dei myrke århundradi]] (1150 - 750 f.Kr.), som er utan skriftlege kjeldor.<br /> &lt;!--<br /> ==Antikken==<br /> <br /> ...<br /> <br /> ===Arkaisk (700 - 480 f. Kr.)===<br /> <br /> ...<br /> --&gt;<br /> ===Etterklassisk===<br /> <br /> '''Den hellenistiske tidi''' (333-31 f. Kr.) varar frå makedonaren [[Aleksander den store|Aleksander den stores]] styring (ikkje faren Filip?) og fram til den fyrste romerske keisaren, Augustus (31 f. Kr. - 14. e. Kr). [[Aleksander den store]] skapa eit græskt storrike frå [[Grækland]] til [[Afghanistan]]. Då Aleksander døydde, fall riket saman og klauv seg i ulike kongedøme der græsk vart styringsmålet. Med seg til dei nye busetjingane hadde grækarane sitt livevis og mål. Græskt vart eit verdsmål. På 300-talet voks eit einskaplegt græskt mål fram som var bygt på det attiske målføret, men med nokre attiske serdrag utskifte. Dette vart kalla [[koiné]] (ἡ κοινὴ διάλεκτος), og er m.a. det som [[nytestamentet]] vart skrive på. Ei fylgja var at dei andre græske målføri måtte vika i skrift og tala, um ein sér burt frå dei litterære kunstmåli.<br /> <br /> '''Keisartidi''' (31 f. Kr.-600 e. Kr.). I tidi 200-167 f. Kr. hadde romarane lagt under seg det meste av den kjende verdi, og etter sjøslaget ved [[Actium]] i [[31 f. Kr.]] då [[Octavianus]] (sidan [[Augustus]]) slær [[Antonius]] og [[Kleopatra]], var det eit endemål for romersk framtrengjing i aust. I 30 f. Kr. legg Roma under seg Egypt, og<br /> Antonius og Kleopatra tek livi sine. Endå dei græske umrådi kom under romersk styring, heldt græsk fram med å vera styringsmålet i den austlege lùten av det romerske riket.<br /> &lt;!--<br /> ===Måldrag i etterklassisk tid===<br /> <br /> '''Attisisme (eller klassisisme)'''<br /> ...<br /> <br /> Eit skilje i talemål og skriftmål:<br /> ...<br /> <br /> '''Græsken i nytestamentet'''<br /> ...<br /> <br /> ==Bysantinsk tid==<br /> <br /> ...<br /> <br /> ==Nygræsk==<br /> <br /> ...<br /> --&gt;<br /> == Dei græske målføri ==<br /> <br /> hev desse hovudgreinene:<br /> <br /> *Jonisk<br /> *Aiolisk<br /> *Arkadokypriotisk<br /> *Vestgræsk<br /> <br /> Joniske målføre (attisk og aust-jonisk). <br /> <br /> Aioliske målføre.<br /> <br /> Arkadokypriotiske målføre.<br /> <br /> Vestgræske målføre (dorisk og nordvestgræsk).<br /> <br /> Kunstmål:<br /> <br /> == Skriftteikn ==<br /> <br /> Det græske alfabetet voks fram i [[Grækland]] millom 750 og 700 f.Kr. etter [[fønikiske]] mønster og klauv seg snart i ulike utgåvor. Det fønikiske alfabetet hadde ikkje bokstavar for [[sjølvljod]], utan 22 bokstavar for [[medljod]]. Dei fønikiske bokstavane som stod for [[laryngalar]] og [[halvsjølvljod]], ljodverde som ikkje fanst i græsk, vart difor nytta til bokstavar for [[sjølvljod]]; og vart med det ein høveleg reidskap for eit ikkje-semittiskt mål som græsk.<br /> <br /> Fyre 500-talet f.Kr. hadde ein tvo hovudgreiner av alfabetet - det joniske i aust og det khaldeiske i vest. Etter kvart tok det joniske derimot heilt yver, og i 403 e.Kr. vart dette offisielt uppteke i Aten. Det joniske alfabetet hadde 17 teikn for medljod og 7 for sjølvljod, slik det er i nygræsk: ΑΒΓΔΕΖΗΘΙΚΛΜΝΞΟΠΡΣΤΥΦΧΨΩ.<br /> <br /> Andre teikn:<br /> ϝ (digamma - wau), ϙ (koppa - 90), ├ (h), ϡ (sampi - 900), ϛ (stigma - 6)<br /> ...<br /> <br /> Frå det khaldeiske alfabetet fekk [[etruskarane]] sitt alfabet, som det latinske er bygt på.<br /> <br /> {{Interwiki|kode=el|språk=gresk}}<br /> <br /> [[Kategori:Indoeuropeiske mål]]<br /> [[Kategori:Græsk]]<br /> [[Kategori:Hellas]]<br /> [[Kategori:Grækarar]]</div>

Olav Torheim